Balzac gevierd in Antwerpen

Honoré de Balzac (1799-1850) is de eerste schrijver waar ik echt ben van gaan houden. De stakhanovist van de Franse letteren, 95 romans en novellen op 18 jaar tijd, de meest Breliaanse van de Franse schrijvers. “Vivre, c’est mauvais pour la santé”, de lijfspreuk van Brel had evengoed die van Balzac kunnen zijn. Balzac is niet alleen een steengoed schrijver, hij vond zowat op zijn eentje ook de blauwdruk uit van de moderne roman. Schreef men de eeuwen voor hem theater of poëzie om een literaire carrière uit te bouwen, na hem kon dat plots ook door romans te schrijven. Leo Tolstoi, Fjodr Dostojevski, Gustave Flaubert en Emile Zola, maar ook Tom Wolfe, Michel Houellebecq en Haruki Murakami danken er hem vandaag nog voor. Dankzij hun geliefde Honoré groeide de roman uit van een minderwaardig genre tot een “genre majeur”. 

In het kader van de boeiende tentoonstelling “Rodin: Balzac, verhaal van een meesterwerk” vroegen Antwerpen Boekenstad en het Middelheim-museum me om drie literaire café’s te organiseren. Die zitten er nu op, en ik ben een tevreden man. Volle zalen, enthousiaste reacties, schitterende sprekers.

Een bevriende kunstenaar die mijn voorliefde kent, schonk me ooit een prachtig portret van de schrijver. Een bevriende academicus stond op een dag met plezier zijn in kalfsleder ingebonden Comédie humaine af. Organisch groeiden ze samen uit tot een essentieel bestanddeel van mijn woonkamer. Voor de spiegel die zovele burgerappartementen tooit, plaatste ik de boeken; het schilderij bevestigde ik aan de muur. Wat bleek? Vanuit mijn zetel zie je de indrukwekkende reeks Balzacs staan, en daarboven in de spiegel gereflecteerd zijn portret. Arendsogen die spiegelschrift kunnen lezen, bemerken onderaan dat mooie stukje portretkunst de welgekozen woorden die schilder Kris Gevers bij wijze van handtekening toevoegde: “Bart, voor de hartstocht, de mens dus, Kris.” Je kunt Balzac niet beter samenvatten.

De tentoonstelling loopt nog tot 14 december. Info vindt u hier.

(Portret Balzac: Kris Gevers.)

(Foto: Lucie Bausart. Je ziet links nog net de ontembare balzacien Franc Schuerewegen. Ondergetekende verleent een stem aan het standbeeld van Balzac... van Rodin.)

"Een embryonale engel aan wie geen vleugels zijn gegroeid"

Wat Balzac over de mens schreef, geldt evenzeer voor literaire tv-programma's.

Enkele maanden terug vroeg Michaël Vandebril van Antwerpen Boekenstad me of ik niet mee wou nadenken over een literair programma rond Honoré de Balzac en Auguste Rodin. Vanaf 12 oktober loopt in het Middelheimmuseum immers een tentoonstelling gewijd aan de Balzac van Rodin (zie foto). Bien sûr! Ik was blij dat ik mijn schouders kon zetten onder een project waar de Napoleon van de roman in Vlaanderen gefêteerd zou worden. Balzac is de eerste grote romancier uit de geschiedenis, en vond zowat in zijn eentje de blauwdruk van de moderne roman uit. Wat zouden Leo Tolstoi en Emile Zola zonder Balzac geweest zijn? Meer zelfs, wat zouden Tom Wolfe en Michel Houellebecq zonder de gigant voor elkaar gekregen hebben? Zeker in zijn laatste roman Mogelijkheid van een eiland zit Houellebecq duidelijk op Balzacs schoot. Dat Antwerpen wat vuurwerk wil afsteken ter zijner ere kan dan ook alleen maar toegejuicht worden. 

In de marge van de tentoonstelling zullen drie cafés littéraires georganiseerd worden. Het programma wisselt wervelende causerieën en boeiende panelgesprekken af met een toepasselijke streep muziek. Er wordt ook telkens een koffiedegustatie voorzien waarna een hedendaagse beeldhouwer de aanwezigen door het beeldenpark gidst. Koffiedegustatie? Jawel, aangedreven door zeeën koffie schreef Balzac zijn monumentale Comédie humaine bij elkaar. “Koffie verschaft je een koortsachtige opwinding! Hij komt je hersenen binnen als een losgeslagen vrouw”. 

Vandaag mocht ik op de Antwerpse cultuurmarkt aan gastheer Vitalski alvast enkele tipjes van de sluier oplichten. Er was hem gevraagd om mij gedurende tien minuten vragen te stellen dienaangaande, maar Balzac was al snel een aanleiding om heerlijk door te bomen over literaire voorkeuren, zonder daarbij basale, maar essentiële onderwerpen als de gastronomische en seksuele gewoonten van schrijvers uit het oog te verliezen. Stonden er aanvankelijk slechts een paar geïnteresseerden te luisteren, na een dik half uur kon een kleine ophoping van luisteraars waargenomen worden. Het bewijst dat literatuur kan boeien als er met de nodige humor én enthousiasme over gesproken wordt. Een onverwachte grap, al dan niet van speeksel voorziene gedrevenheid en enige ruimte voor improvisatie vermogen veel voor de mens in het algemeen, en voor de literatuur in het bijzonder. Ik hoop dat de makers van het nieuwe literaire programma op Canvas dat ook vinden, en dat ze ruimte en tijd vrij maken voor Balzaciaanse passie. Wat Balzac over de mens schreef, geldt immers evenzeer voor literaire tv-programma’s: “Een mens is pas echt een mens te noemen als hij een of andere hartstocht bezit. Een man zonder hartstocht, een volkomen onberispelijk wezen, is een wanstaltig wezen, een embryonale engel aan wie geen vleugels zijn gegroeid.” (Neef Pons, 1847)

Tentoonstelling : 12/10 tot 14/12 Café littéraire : zondagen 12/10, 9/11, 7/12 (11u-13u) Informatie : 03 828 13 50