TVlivre bestaat nog...

Het is enige tijd geleden dat TVlivre de wereld nog verblijdde met een uitzending. Dat heeft een eenvoudige reden. Het is namelijk de bedoeling dat TVlivre een plekje krijgt op het videoforum van de Knack Boekenburenpagina. Alleen is men daar nog stevig in de weer om dat technisch rond te krijgen.

• Ondertussen werden alvast enkele afleveringen van TVlivre ingeblikt. Die liggen te wachten op groen licht van Knack. Hopelijk tot binnenkort dus!

Prix Henry Bauchau gaat naar Kris Lauwerys

De Vlaamse vertaler Kris Lauwerys wint de eerste Prix Henry Bauchau voor Maalstroom, zijn vertaling van Le boulevard périphérique.

• Initiator van de prijs is het Fonds Henry Bauchau van de UCL: een verzameling van manuscripten, brieven, foto’s en onuitgegeven teksten van de Franse Belg. De Prix Henry Bauchau wil de verspreiding van het oeuvre van Bauchau stimuleren, of dat nu gebeurt in de vorm van een theaterstuk, een onderzoek of een vertaling. Op 12 december wordt de Prix Henry Bauchau uitgereikt aan Kris Lauwerys die als eerste een roman van de Belgische auteur in het Nederlands vertaalde. De jury gaf hem eensgezind de prijs voor zijn bijzonder knappe vertaling van de succesroman Le boulevard périphérique (Prix Inter 2008). De prijs levert Lauwerys €1000 op.
• In Knack beschreef uw dienaar Maalstroom als een “een intelligent en ontroerend boek over God en de duivel, over het goede en het kwade (…) een grote roman over empathie, over datgene wat liefde en haat overstijgt, en ons in staat stelt om onszelf beter te begrijpen”. Bauchau zelf was erg blij met het het verdict van de jury: “De vertaling is van goede kwaliteit, en dat is erg belangrijk. Ik hoop dat ze er toe zal bijdragen mijn werk over de taalgrens te tillen.”
• Net nu verschijnt ook het Franse multimediaboek Henry Bauchau met daarin teksten, onuitgegeven foto’s, een uitgebreide biografie, een selectie uit zijn brieven en een gefilmd interview met de auteur. Meer informatie vindt u hier.

Dag van de Gevangen Schrijver: Leila Djebali

Vandaag werd GEKOOID.BE officieel voorgesteld in Bozar. Op deze door PEN Vlaanderen opgestarte site ziet u hoe een aantal Vlaamse schrijvers teksten brengen van vervolgde of vermoorde collega's. Hieronder het voorbeeld van Leila Djabali.

• Leila Djabali (1933) is een van de jonge intellectuelen die in de jaren ‘50 door de Franse autoriteiten werd gevangen genomen omwille van haar betrokkenheid in de Algerijnse vrijheidsstrijd.

• Algerije is een voormalige kolonie van Frankrijk, dat het Noord-Afrikaanse land midden in de negentiende eeuw veroverde. Tijdens het Franse koloniale beleid werd de lokale bevolking achtergesteld. Het verzet groeide in de loop van de twintigste eeuw, en bereikte een hoogtepunt wanneer in november 1954 het Front de Libération Nationale (Het Nationale Bevrijdingsfront) regelrecht de oorlog verklaarde aan de Franse machthebbers. De bloedige onafhankelijkheidsoorlog duurde tot maart 1962. Djabali was als intellectueel actief in het verzet en werd opgepakt. Ze kwam terecht in de Barberousse-gevangenis in Algiers waar ze gefolterd werd.
• In december 1957 schreef ze daar het gedicht “Aan mijn folteraar, luitenant D…”. Djabila giet haar mishandeling in eenvoudige, maar krachtige taal. Ze schotelt de lezers geen details van de vreselijke foltering voor, maar kiest voor een poëtische beschrijving die evenwel weinig aan de verbeelding overlaat. Het venijn van dit korte gedicht zit in de staart waar Leila Djabali plots de intimiteit en warmte van het dagelijkse leven van haar beulen oproept.
• Ondertussen is dit gedicht een klassieker geworden in de mensenrechtenliteratuur, en werd het opgenomen in talloze bundelingen van geëngageerde poëzie. Het verscheen de eerste keer in Women Poets of the world in 1983.

voorproefje + vrijkaarten "Oot kwisien"

Tijdens de Week van de Smaak doorkruist Oot kwisien literair zowat heel Vlaanderen: Izegem, Torhout, Kapellen, Herentals, Bree, Lier, Sint-Lievens Houtem, Leuven, Nieuwpoort en Roeselare. De juiste data en locaties vindt u hier.

• U kunt duotickets winnen voor enkele voorstellingen:

CC Torhout op 12/11 - CC Bree op 16/11 - CC Lier op 18/11 - CC Sint-Lievenshouten op 19/11 - CC Nieuwpoort op 21/11 - CC Roeselare op 29/11

• De juiste gegevens vindt u op ootkwisien.be. Gewoon een mailtje naar bart@bartvanloo.info. Vier duotickets per voorstelling. De eersten hebben prijs.

• Bij wijze van improvisatorisch voorproefje kunt u hieronder een fragment bekijken uit het RTV-boekenprogramma Bladwijzer. De gedreven tv-ploeg joeg ons de keuken in en zette er een camera bij.

• Graag een pluim voor RTV, een lokale tv-zender die er al jaren in slaagt een mooi boekenprogramma te maken. Vroeger onder de vleugels van Johny Geerinckx, nu met de sympathieke Katrien Lodewyckx. Die "-ckx" is blijkbaar een kwaliteitslabel.

• Radio Klara: "Neem een container Franse literatuur en een goede scheut haute cuisine en giet beide uit over de bizarre figuur Vitalski. Zou u dit kunnen smaken? Dit recept leverde francofiel Bart van Loo alvast een bijzondere podiumact op."
• Gazet van Antwerpen: "In deze deels humoristische, deels beschouwende productie gaat het duo via dynamische dialogen op zoek naar het lekkerste gerecht aller tijden. Het gebruik van een geurmachine en de dramatiek die Vitalski in bepaalde scènes aan de dag legt, maken Oot kwisien om van te snoepen."

Oh Barbara... (1) - "Göttingen": nooit meer oorlog...

Bien sûr, ce n'est pas la Seine, / Ce n'est pas le bois de Vincennes, / Mais c'est bien joli tout de même, / A Göttingen, à Göttingen. // Pas de quais et pas de rengaines / Qui se lamentent et qui se traînent, / Mais l'amour y fleurit quand même, / A Göttingen, à Göttingen. / Ils savent mieux que nous, je pense, / L'histoire de nos rois de France, / Herman, Peter, Helga et Hans, / A Göttingen. / Et que personne ne s'offense, / Mais les contes de notre enfance, / "Il était une fois" commence / A Göttingen. / Bien sûr nous, nous avons la Seine / Et puis notre bois de Vincennes, / Mais Dieu que les roses sont belles / A Göttingen, à Göttingen. // Nous, nous avons nos matins blêmes / Et l'âme grise de Verlaine, / Eux c'est la mélancolie même, / A Göttingen, à Göttingen. // Quand ils ne savent rien nous dire, / Ils restent là à nous sourire / Mais nous les comprenons quand même, / Les enfants blonds de Göttingen. // Et tant pis pour ceux qui s'étonnent / Et que les autres me pardonnent, / Mais les enfants ce sont les mêmes, / A Paris ou à Göttingen. // O faites que jamais ne revienne / Le temps du sang et de la haine / Car il y a des gens que j'aime, / A Göttingen, à Göttingen. // Et lorsque sonnerait l'alarme, / S'il fallait reprendre les armes, / Mon cœur verserait une larme / Pour Göttingen, pour Göttingen. // Mais c'est bien joli tout de même, / A Göttingen, à Göttingen. //

Et lorsque sonnerait l'alarme, / S'il fallait reprendre les armes, / Mon cœur verserait une larme / Pour Göttingen, pour Göttingen./ (1968)

Boekenbeurs loopt ten einde: de oplossing voor lezers met weinig tijd.

Een tijdje geleden gezien op de Papieren Man, en toen bleek de actrice geen onbekende te zijn. De wereld is klein!

Hoe leven met boeken?

Geplukt van de site van Radio 1, Leef lang.

60.000 nieuwe boeken dit jaar op de boekenbeurs: een kat zou er haar jongen niet meer in terugvinden. Hoe kies je een boek? Of mocht het je ambitie zijn: hoe schrijf je een boek. Pat Donnez vraagt het deze week aan vier auteurs: debutant Joost Vandecasteele, Vitalski, Bart Van Loo en Ivo Victoria, dit jaar goed voor het boek met de langste titel. Was dat wel een goed idee?

U kunt de uitzending hier beluisteren.

Het nut van de Muur

Xavier Gorce.

GEKOOID.BE: een nieuw project van PEN Vlaanderen

PEN-Vlaanderen heeft een website ontworpen om de aandacht te vestigen op de problematiek van de vrije meningsuiting. Jaarlijks worden heel wat schrijvers en journalisten vermoord, en nog veel meer vervolgd of gevangen genomen. Op gekooid.be hoort en ziet u hoe dertien Vlaamse schrijvers een tekst van een bedreigde of vermoorde collega brengen. In eerste instantie wil PEN Vlaanderen deze site ter beschikking stellen van scholen. Leerkrachten en leerlingen vinden er informatie, beeldmateriaal en een aanklikbare wereldkaart. Uiteraard staat de site ook open voor elke andere gebruiker. Het project wordt twee keer voorgesteld aan het publiek:

• Maandag 9 november in het Vredescentrum te Antwerpen

Tijdens de studiedag “Oorlogen en conflicten in de klas, leerkansen en valkuilen” zal initiatiefnemer en Pen-bestuurslid Wim Geysen in de voormiddag het woord nemen en het project toelichten. In de namiddag toont hij de praktische component van gekooid.be. Bedoeling is om uiteindelijk naar klassen te trekken en leerlingen te sensibiliseren.

• Zondag 15 november in Bozar te Brussel

Op de Dag van de Gevangen Schrijver zullen Wim Geysen en PEN-voorzitter Geert van Istendael gekooid.be om 14u voorstellen in Bozar.

• Wim Geysen sprak met Knack over over gekooid.be.

• De Vlaamse schrijvers die meewerken aan gekooid.be zijn Johan de Boose, Hilde Keteleer, Marleen De Crée, Frans Denissen, Karel Sergen, Bart Van Loo, Annmarie Sauer, Xavier Roelens, Mieke de Loof, Jeroen Theunissen, Ingrid Vander Veken, Lucienne Stassaert en Joris Gerits.

• Zij lezen teksten voor van Anna Achmatova, Breyten Breytenbach, Faraj Bayrakdar, Jack Mapanje, Ken Saro-Wiwa, Leila Djabali, Leonard Peltier, Nâzim Hikmet, Primo Levi, Rodolfo Walsh, Tsering Woeser, Zargana en Zheng Yichun.

Foto: Istvan Leel-Ossy.

Sade, Maupassant en Pompadour op de boekenbeurs

Op de boekenbeurs zal Vitalski mij interviewen over mijn op stapel staande boek O vermiljoenen spleet! Seks, erotiek en literatuur (januari 2010). Hoe hij dat zal aanpakken, weet ik niet. Vitalski is een interviewer die minstens evenveel zegt als de geïnterviewde zelf. Iemand die wel houdt van een stevig gesprek, zeg maar. Hij vertelde me alleen dat hij zeker zou vragen naar het ergste van de markies de Sade, het subtielste van de Maupassant en het lekkerste van Madame de Pompadour. Dat moet wel lukken...

• Samen met Vitalski toer ik momenteel door Vlaanderen met met de voorstelling Oot Kwisien Literair, een zoektocht naar het lekkerste gerecht aller tijden. Ook die voorstelling zal zeker aan bod komen tijdens ons gesprek op de beurs.

• Zondag 8 november - 14u30-15h15 - Gele zaal

• Signeersessies op beurs

(aanstaande zaterdag, zondag en woensdag)

"Oot kwisien" heeft eigen site!

Istvan Leel-Ossy van Kunstlab Avelinks heeft dat voor mekaar gebracht. Alle informatie met betrekking tot de voorstelling staat hier verzameld: opzet, reacties, pers, data, foto's, boekingen... Het is de bedoeling dat we na een toernee langs culturele centra ook schoolvoorstellingen gaan doen. Ook daartoe is deze site een handig hulpmiddel (ootkwisien.be).

Prix Goncourt voor Marie NDiaye

De Prix Goncourt, de meest prestigieuze literaire prijs in Frankrijk, is maandag toegekend aan de Frans-Senegalese Marie NDiaye voor haar werk Trois femmes puissantes.

• NDiaye is de eerste vrouw sinds 1998 die de prijs in ontvangst mag nemen. Ze kreeg tijdens de eerste ronde vijf stemmen, tegen twee voor de Belg Jean-Philippe Toussaint (La vérité sur Marie) en één stem voor Delphine de Vigan (Les heures souterraines).
• Trois femmes puissantes, uitgegeven bij Gallimard, bestaat uit drie verhalen waarin de heldinnen telkens volharden om hun waardigheid te bewaren, tussen Frankrijk en Afrika.
• De schrijfster werd op 4 juni 1967 geboren in Pithiviers, in het centrum van Frankrijk, uit een Senegalese vader en een Franse moeder, en groeide op in de Parijse buitenwijken. Ze werd in Frankrijk opgevoed door haar moeder, een leerkracht natuurwetenschappen, en publiceerde haar eerste roman, Quant au riche avenir (1985), toen ze achttien jaar was.
• Ze stopte al snel met studeren om zich aan het schrijven te wijden. Op 23 jaar tijd schreef ze een 20-tal werken, die voornamelijk bij Minuit en vervolgens bij Gallimard uitgegeven werden, zoals Comédie classique (1988), La femme changée en bûche (1989) en La sorcière (1996).
• NDiaye is een atypische, geëngageerde en feministische schrijfster en verrast de lezer met de vreemdheid van haar verhalen, die gaan over vrouwen en ingewikkelde verhoudingen tussen mensen.

• De Prix Renaudot, die andere grote Franse literaire prijs, gaat naar Un roman français van Frédéric Beigbeder.

Bron: Knack Boekenburen. Meer info over Franse rentrée litteraire vindt u in het blogbericht Rentrée littéraire met rimpels, waarin ik Marie Ndiaye tipte als grote winnares van het prijzencircus. Dat was niet moeilijk: heel de Franse pers deed het voor mij.

Boekenbeurs: een kleine handleiding

Brel van de maand (4): "L'ivrogne"

Brel zou dit jaar tachtig geworden zijn. De bekende Belg schreef makkelijk een twintigtal alom gekende klassiekers bij elkaar, maar in het totaal vloeiden er om en bij de tweehonderd liederen uit zijn pen. Je kunt dan ook moeiteloos twintig onbekende parels uit zijn oeuvre distilleren. Dat zal ik maandelijks doen. Hieronder alvast tekst en uitleg bij L'ivrogne uit 1961 (voor €0,99 te grabbel op iTunes).

• Samen met Jef (1964) zijn mooiste dronkemanslied, maar die gekende klassieker is veeleer een ode aan de vriendschap, terwijl hier de dronkaard zelf het woord neemt, en op heerlijke wijze zijn miserie en hoop uitzingt. “Ami, remplis mon verre”, nog eentje en ik ben weg. Met een autobiografische knipoogje van Brel: “Je chante et je suis gai, mais j’ai mal d’être moi”. Ik zing dan wel, en doe dat vrolijk, maar het is verdorie moeilijk om Brel te zijn, lijkt hij wel te zeggen.

• Dit nummer is een klein meesterwerkje van tempo. Het refrein is traag en klagelijk, terwijl de strofen onmiskenbaar in dronkenschap baden. Gaandeweg steken de strofen het refrein aan, en zo eindigt het lied in een uitbundig beschonken crescendo.

Griep? Neen!

Maltête van de maand (5)

René Maltête

"Maalstroom" van Henry Bauchau, oudste nog levende Belgische schrijver (96)

Maalstroom is een intelligent en ontroerend boek. Een grote roman over empathie, over datgene wat liefde en haat overstijgt, en ons in staat stelt om onszelf beter te begrijpen. Zonder meer een absolute aanrader.

• Soms duurt het lang voordat grote schrijvers erin slagen het grote publiek te beroeren. Henry Bauchau was 96 toen Maalstroom vorig jaar meer dan honderdduizend Franse lezers wist te bekoren. Sandor Márai, die andere grote Europese schrijver, heeft zijn grote succes dan weer net niet mogen meemaken. Zoals Márai in zijn oeuvre op een heldere en intelligente manier over de liefde schrijft, zo reflecteert Bauchau in Maalstroom over de dood.
• In die roman komen twee periodes uit het leven van een oude man samen. In 1980 lijdt zijn schoondochter aan kanker en komen herinneringen aan Stéphane naar boven, zijn goede vriend die omkwam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Aanvankelijk loopt het samensmeden van die twee periodes stroef, maar gaandeweg raak je in de ban van een boek dat boven de tijd verheven lijkt.
• Samen met Stéphane ging de man klimmen in de Ardennen. Zijn vriend hielp hem met gracieuse lichtheid over de moeilijkste punten heen. Stéphane wordt vermoord door een SS-officier, een zekere Shadow. Na de oorlog ontmoet de man de moordenaar van zijn vriend, en groeit Shadow voor hem uit tot de incarnatie van het kwade. Terwijl zijn schoondochter sterft wordt die tweespalt pas echt duidelijk. In navolging van Stéphane geeft hij zich over aan “de logica van de hoop”, maar als hij het ziekenhuis uitloopt, voelt hij hoe de schaduw van Shadow op hem drukt.
• De weg naar het ziekenhuis, en daarna terug naar huis loopt over de Parijse Boulevard Phériphérique. De oude man prevelt telkens “de namen van de poorten als de gebeden van een rozenkrans”. De Boulevard Périphérique uit de roman is een metafoor voor het moeizame leven, de plek waar we vastlopen in de maalstroom van onze zorgen en gedachten die ervoor zorgen dat we de kern van het leven nooit bereiken.
• De 96-jarige Bauchau verleent zijn stem aan een man die stukje bij beetje beseft dat de dood juist de kern van het leven is. Met Maalstroom schreef hij een intelligent en ontroerend boek over God en de duivel, over het goede en het kwade. Bauchau velt geen oordeel. Maalstroom is integendeel een grote roman over empathie, over datgene wat liefde en haat overstijgt, en ons in staat stelt om onszelf beter te begrijpen.

• Hier kunt een interview beluisteren met vertaler Kris Lauwerys (Babel op Klara).
• De vertaler schreef een boeiend portret van de 96-jarige Bauchau die hij ontmoette in zijn huis nabij Parijs (Knack). U kunt de drie bladzijden hier, daar en tenslotte hier nalezen.
• Gedetailleerde informatie over oeuvre en leven van Bauchau vindt u op de site van het Fonds Henry Bauchau van de UCL.

Henry Bauchau, Maalstroom, Meulenhoff-Manteau, 22,5 EUR, 289 blz, vertaald door Kris Lauwerys. Dit stuk verscheen eerder in Knack.

Het menselijk gewriemel: Roger Martin du Gard

Roger Martin du Gard won in 1937 de Nobelprijs voor Literatuur, maar hij zou nog moeten wachten tot 2008 om ook bij ons enige bekendheid te verwerven. Toen verscheen het vuistdikke en bejubelde Luitenant-kolonel de Maumort (postuum 1983) en nu ligt ook Het oude Frankrijk (1933) in de boekhandel.

• Terwijl zijn twee honden Pic en Mirabole achter hem aanhollen, schuimt de fietsende postbode Joigneau het hele dorp af. Hij gebruikt zijn brieventas als pasmunt om overal binnen te dringen. Zo nu en dan stoomt hij een aantal brieven open om smoezelige zaakjes naar zijn hand te zetten. De verteller zit op zijn bagagedrager en ontdekt dat het ogenschijnlijk ingedommelde plattelandsleven in Mauprey doorweven is met verborgen tragiek. Zo is er de arbeider die tot voor kort zijn echtgenote verrot sloeg, maar nu zijn benen dienst weigeren aan haar is overgeleverd. En de mollige dame die zich prostitueert om haar brave echtgenoot een zorgeloze oude dag te bezorgen, maar hem gek maakt van jaloezie. Of ook nog de in hun idealisme gefnuikte dorpspastoor en schoolmeester. Het stemt de verteller niet optimistisch en uiteindelijk stelt hij zich duidelijk vragen bij het menselijk gewriemel. “Zij maken wel tien overbodige bewegingen voor één nuttige (...) alsof het dagelijks brood inderdaad slechts gewonnen kan worden voor letterlijk hetzelfde gewicht aan zweet.”

• Het oude Frankrijk is geen stilistisch noch literair-technisch spektakelproza. Dit volgens du Gard “simpele album met dorpschetsen” knoopt aan bij de traditie van kortverhalen à la Maupassant. Dankzij de fietsende postbode Joignau rijgt de auteur de kleine wedervarens van de dorpsbewoners tot een pretentieloos maar bekoorlijk halssnoer van nu eens tragische dan weer komische taferelen. Geen meesterwerk, maar de perfecte vakantielectuur voor een lome dag in een vergeten dorpje in pakweg de Nièvre of de Creuse, waar je met je eigen ogen de gevolgen kan vaststellen van de plattelandsvlucht die du Gard visionair aankondigt in dit werk uit 1937.

Roger Martin du Gard, Het oude Frankrijk, vertaald door Jan Keppler, Veen. Dit stuk verscheen eerder in Knack.

"De Madammen" van Radio 2 vieren Frankrijk

Ik was erbij. Gesprekken over de Franse taal, gastronomie, savoir-vivre en erotiek. U kunt die hier herbeluisteren.

23-jarige zoon van Sarkozy wordt grote baas van zakenwijk La Défense

Xavier Gorce.

• précoce = vroegrijp
• sauter une classe = een klas overslaan

Meer informatie vindt u in dit satirische videofilmpje. Met dank aan Xander Stroo.

Clip de l'Unef - Nouvel Obs

Hoe word je een intellectueel? (2)

Geplukt van de Radio 1-site.

In dit tweede deel krijgt u voor eens en voor altijd te horen wat je als intellectueel over de Oosterweelverbinding moet denken en of je voor of tegen de afbraak van Doel moet zijn. Hoeveel en welke boeken moet je gelezen hebben als je wil meetellen als intellectueel? En bestaat er een dresscode voor intellectuelen? Antwoorden op deze vragen krijgt u van Marc Reynebeau, Rik Torfs, Yves Desmet en Bart Van Loo .

• U kunt de uitzending hier beluisteren.
• Deel 1 vindt u hier.

Smakelijke première! "Oot kwisien literair" is vertrokken...

• Foto's: Joris Bulckens, Arenberg, Antwerpen, 9 oktober.

Oot kwisien literair: première in de Arenberg (8 en 9 oktober)

UITVERKOCHT

De gedreven auteur en francofiel Bart Van Loo en de beëdigde germanist en alleskunner Vitalski zijn verslaafd aan wereldliteratuur, bijzonderlijk aan Honoré de Balzac en Lord Byron. Verkleed als engelen weten de twee uitgekookte smulpapen langs de poorten van de hemel naar binnen te glippen om aldaar de potten van schrijvers, dichters en prinsessen te inspecteren. Zij brengen verslag uit van de heldhaftige avonturen van meesterkok Vatel, de vraatzucht van Lodewijk XIV en ontsluieren het geheime verband tussen Marie-Antoinette en de croissant.

Langs hilarische zijwegen en hoogst interessante bruggetjes brengen Van Loo en Vitalski in een heftige, welhaast bezeten dialoogvorm verslag uit omtrent dé hamvraag der wereldliteratuur: wat is nu werkelijk het lekkerste gerecht aller tijden?

Leef lang: Hoe word je een intellectueel? (1)

Geplukt van de site van Radio 1.

"Intellectueel is een scheldwoord geworden' zegt de grootste intellectueel van Vlaanderen, filosoof op rust Etienne Vermeersch. Wie zal hem tegenspreken. En het wordt tijd om daar verandering in te brengen. Leef Lang rehabiliteert de intellectueel. Sterker nog, Pat Donnez maakt u in twee afleveringen duidelijk hoe je zelf een intellectueel kunt worden. Om hem daarbij te helpen heeft hij enkele eminente Vlaamse intellectuelen uitgenodigd. Rik Torfs, Marc Reynebeau, Bart Van Loo en Yves Desmet." U kunt het programma hier beluisteren.

Dronken of niet dronken? Echt of niet echt? Johnny Halliday, Jacques Chirac en Nicolas Sarkozy.

Maar verslaan de Fransozen onze Michel Daerden?

Brel van de maand (3): "Zangra"

Brel zou dit jaar tachtig geworden zijn. De bekende Belg schreef makkelijk een twintigtal alom gekende klassiekers bij elkaar, maar in het totaal vloeiden er om en bij de tweehonderd liederen uit zijn pen. Je kunt dan ook moeiteloos twintig onbekende parels uit zijn oeuvre distilleren. Dat zal ik maandelijks doen. Hieronder alvast tekst en uitleg bij Zangra uit 1962 (voor €0,99 te grabbel op iTunes).

• Zangra is als militair gelegerd in het fort van Belonzio dat de vlakte overheerst. Het is daar dat de vijand zal verschijnen, en van hem een held zal maken. Hij wordt luitenant, kapitein en kolonel, en wacht jarenlang op de vijand die hem tot heroïsche daden zal verleiden. “En attendant ce jour, je m’ennuie quelquefois”, klaagt hij. Inderdaad, wie wacht, verveelt zich. Terwijl Zangra ouder wordt, loopt hij zowel de liefde als het heldendom mis. Wanneer hij als generaal op pensioen gaat en Belonzio verlaat, verschijnt de vijand. “Je ne serai pas héros”, zingt hij triest.

• “Ik ken ontelbare mensen die een boek gaan schrijven”, zegt Brel in een interview uit 1971, maar die voorlopig vasthouden aan hun “handel in augurken of bretellen” en beloven om “over twee jaar alles te verkopen en er werk van te maken.” Brels commentaar is niet mis te verstaan: “Als je echt iets wil doen, moet je onverwijld de mouwen opstropen en krachtdadig je droom proberen te realiseren, op het gevaar af te mislukken.” Die mening vertolkt hij op ingehouden wijze in Zangra, een stijlvolle allegorie van zijn levensfilosofie.

• Oorspronkelijke versie van Brel:

• Interpretatie van Florent Pagny op 16 juli 2008 (Olympia). Vergelijk en oordeelt u zelf maar...

Gustave Flaubert krijgt goud

Zopas verscheen een selectie van Flauberts brieven in een 'gouden' Privé-Domeinomslag. De aanleiding om terug te blikken op mijn kennismaking met de meest geïnspireerde mopperaar uit de wereldliteratuur.

• Ooit ploegde ik half Frankrijk om in de sporen van Victor Hugo, Guy de Maupassant, Honoré de Balzac en andere giganten. De in ons taalgebied wellicht meest gelezen van allemaal hield ik voor op het einde. Het oeuvre van Gustave Flaubert vond dan ook niet meteen de weg naar mijn hart. Tot ik zijn brieven las.
• Juli 2004. Het is volop zomer. Ik heb behoefte aan Parijs. Tussen al het geschrijf en gereis door wil ik eens gewoon naar de Franse hoofdstad. Naar de basiliek van Saint-Denis, nog een keertje naar het musée Rodin, voor het eerst door de wijk van Ménilmontant, de sfeer opsnuiven van de Franse nationale feestdag... En vooral veel flaneren en lezen, van café naar brasserie. Kijken naar de mensen. Een beetje schrijven. En boekhandels binnenlopen natuurlijk. Op 14 juli valt mijn oog op een selectie uit Flauberts correspondentie, en gebeurt waar ik niet meer op gerekend had.
• Ik zal niet vergeten waar. Aan een tafeltje van Café Odessa, in de schaduw van de Montparnasse-toren duikel ik alsnog Flauberts werk en leven binnen. Het hele beeld dat ik van hem heb, gaat aan diggelen, maar vooral: zijn brieven grijpen me naar de keel, mijn potlood streept onophoudelijk citaten aan in de marge. De correspondentie loopt over van pessimisme, haat tegenover het burgerdom, twijfels over de liefde en geklaag over de moeizame vorderingen als schrijver.
• Flaubert maakt brandhout van de mythe als zou inspiratie als een schare engelen boven je dak hangen en ongebreideld door de schoorsteen binnenstromen. Zijn niet altijd even gepolijste zinnen bruisen, zitten vol leven en maken onverwachte bochten. Ze staan mijlenver van het langdurig gerijpte en tot in den treure toe bijgeslepen proza van zijn romans.
• De sprankelend verpakte bevindingen en inzichten zetten onherroepelijk aan tot schrijven. Tijdens het lezen rijpen ideetjes voor breed uitwaaierende brieven naar de vrouw die sinds enige tijd mijn gedachten in de weg loopt. Als ik die nu eens zou doorspekken met zinnen uit Flauberts briefwisseling? Pronken met andermans veren is natuurlijk uit den boze, maar misschien heiligt het doel de middelen wel.
• Ik kan niet wachten en begin te schrijven op de witte onderlegger die ik op mijn tafeltje vind. En dan gebeurt een klein wonder. Ik zie mezelf schrijven: "Beste Gustave, jij bent de enige uit dit boek aan wie ik schrijf". Ik aarzel slechts een seconde, bewaar de verbazing voor later, en blijf schrijven. Zo komt het dat Parijs retour eindigt met een hele rits brieven aan Flaubert. Een poging om uit te vlooien waarom zijn oeuvre me zoveel moeite kostte, maar ook een zoektocht naar het antwoord op de vraag waarom literatuur zo belangrijk voor me is. Flauberts brieven bleken een louterend eindpunt van jaren reizen, lezen en schrijven.
• "Haat is een deugd", schrijft de auteur van 'Madame Bovary' op 8 september 1871, meteen goed voor de titel van de eerste van drie selectieve vertalingen uit zijn correspondentie in ons taalgebied. De keuze is niet onterecht, want hij doet weinig moeite om te verhullen dat hij een wandelende brok haat is. "Ik haat het leven. Het hoge woord is eruit en het blijve zo!" In een uitgelezen gezelschap ontpopt hij zich als een joviale, goedige man, maar teruggetrokken in zijn schrijfkamer, en daar slijt hij het gros van de tijd, verandert hij in een nu eens geestige dan weer cynische misantroop die dat godzijdank van zich af probeert te schrijven in ontelbare brieven. "Je aan inkt bedrinken is beter dan brandewijn. Hoe bits de muze ook is, zij geeft je minder verdriet dan de vrouw."
• Maar ook dat schrijven wil maar zelden echt vlotten. "De kunst bezorgt me soms aanvallen van wanhoop om van te schreeuwen, en een dodelijke vermoeidheid, en dan voel ik mij uitgeput alsof ik een gebergte op mijn rug tors. Ik crepeer nog wel eens tussen twee volzinnen." Flaubert is de meest geïnspireerde mopperaar uit de wereldliteratuur.
• De lezers van het onvolprezen Privé-Domein verkozen Haat is een deugd onlangs tot het mooiste ego-document uit de reeks. De concurrentie was nochtans niet van de poes: Stefan Zweig, Elias Canetti, Klaus Mann, Georges Perec... De kluizenaar van Croisset won de strijd der titanen met 22% van de stemmen. Het boek verschijnt nu in een speciale, met goud omlijste editie. Eigenlijk past hier maar één houding: ren als de bliksem naar de dichtsbijzijnde boekhandel en schaf u onverwijld deze jaloersmakend mooi geschreven brieven aan. Weliswaar op eigen risicio. Misschien valt u na afloop ook wel ten prooi aan enige epistolaire hartstochtelijkheid.

Gustave Flaubert, Haat is een deugd, De Arbeiderspers, Privé-domein, vertaling Edu Borger, 288 blz., € 25, dit stuk verscheen eerst op de outsider-blog van het weekblad Knack.

Maltête van de maand (4)

René Maltête

Rentrée littéraire met rimpels

Het spel zit weer op de wagen: honderden Franse romans drummen zich een weg naar de laatste rechte lijn richting literaire prijzen in november.

• Journalisten hebben de drukproeven al lang gelezen en besproken voor de modale lezer het boek kan kopen. De auteurs hebben bovendien voor de zomer al uitgebreid contact gehad met boekhandelaars die door de uitgevers naar prestigieuze zalen gelokt werden en zo de nieuwe renpaarden van het literaire seizoen alvast in de bek konden kijken.

• In Frankrijk maakt boekhandelketen Virgin Megastore elk jaar zelfs een belangrijke rentrée-special in samenwerking met het vooraanstaande literaire tijdschrift Lire. Daarin geven boekhandelaars zelf hun mening. Zowel onze uitgevers als boekverkopers zouden daar iets van kunnen leren.

• Natuurlijk heb je elk jaar enkele incontournables die zich probleemloos van aandacht verzekerd weten. Leveren de ondertussen geruchtmakende 48 uren die Frédéric Beigbeder doorbracht in de bajes ook een goede roman op? De kritiek lijkt Un roman français in ieder geval te kunnen smaken. Is de nieuwe Nothomb een tegenvaller of een echte grand cru? De recensenten neigen deze keer overwegend naar het eerste.

• Elk jaar zijn er ook enkele minder bekende schrijvers die meteen op een piëdestal gehesen worden. De jonge Marie Ndiaye is wat dat betreft, stevig op weg om met Trois femmes puissantes hét succes van de rentrée te worden.

• Gewoonlijk gaat de aandacht vooral uit naar jonge debutanten, maar dit jaar zijn er opvallend genoeg ook een aantal oudere nieuwelingen die hoge ogen gooien. Zo weten de 62-jarige José Alvarez (Anna la nuit) en de 59-jarige Brice Matthieusent (Vengeance d'un traducteur) de aandacht van de literaire kritiek naar zich toe te trekken.

• Het spectaculairste voorbeeld evenwel is de 59-jarige Jean-Michel Guenassia die met het 800 bladzijden tellende Le club des incorrigibles optimistes vriend en vijand verrast. Een rasechte debutant is hij weliswaar niet: in 1986 schreef hij al een detectiveroman.

• Benieuwd of de gemiddelde leeftijd van de winnaars van de grote literaire prijzen zal stijgen. Daarvoor is het wachten tot november.

Legendarische fotograaf Willy Ronis overleden

Na de dood van Robert Doisneau in 1994 en Henri Cartier-Bresson in 2004 verliest Frankrijk nu zijn derde beroemde documentairefotograaf, drie kunstenaars die voor een “humane fotografie” gingen. Ronis, die 99 werd, is vooral bekend voor zijn foto’s van de Lichtstad, maar zijn misschien wel beroemdste foto heet niet zomaar “Nu Provençal” (zie onder). Nu en dan verliet hij het door hem zo beminde Parijs.

Hieronder vindt u enkele van zijn bekendste picturen, maar ook een boeiend interview met de fotograaf n.a.v. zijn 99ste verjaardag waarin hij uit de doeken doet hoe hij die foto’s juist genomen heeft, en hoe hij personen die hij op de gevoelige plaat vastlegde jaren later ontmoette. Opmerkelijk: op vijftig jaar tijd werkte hij met slechts drie verschillende apparaten. Mooiste citaat: “C’est Malraux qui a nettoyé Paris.” Er is weer een dinosaurus gestorven.

Willy Ronis, photographe d'un siècle envoyé par Mediapart. - Films courts et animations.