Oh Barbara... (2) - "Le petit bois de Saint-Amand". Alle goeds voor 2010!

De tijd vliegt. Alweer een jaar. Barbara. Le petit bois de Saint-Amand. De beste wensen aan al die mensen van goede wil die nu en dan neerstrijken op bleu.blanc.rouge. Graag tot alweer ergens onderweg!

Y a un arbre, je m'y colle, Dans le petit bois de Saint-Amand, Je t'attrape, tu t'y colles, Je me cache, à toi maintenant, Y a un arbre, pigeon vole, Dans le petit bois de Saint-Amand, Où tournent nos rondes folles, Pigeon vole, vole, vole au vent, Dessus l'arbre, oiseau vole, Et s'envole, tiens, voilà le printemps, Y a nos quinze ans qui s'affolent, Dans le petit bois de Saint-Amand, Et sous l'arbre, sans paroles, Tu me berces amoureusement, Et dans l'herbe, jupon vole, Et s'envolent nos rêves d'enfants, Mais un beau jour, tête folle, Loin du petit bois de Saint-Amand, Et loin du temps de l'école, Je suis partie, vole, vole au vent, Bonjour l'arbre, mon bel arbre, Je reviens, j'ai le cœur content, Sous tes branches qui se penchent, Je retrouve mes rêves d'enfant, Y a un arbre, si je meurs, Je veux qu'on m'y couche doucement, Qu'il soit ma dernière demeure, Dans le petit bois de Saint-Amand, Qu'il soit ma dernière demeure, Dans le petit bois de Saint-A... Y a un arbre, pigeon vole Mais s'envole Y a un arbre ...

Vrienden onder elkaar

Xavier Gorce

Brel van de maand (6): "Orly"

Brel zou dit jaar tachtig geworden zijn. De bekende Belg schreef makkelijk een twintigtal alom gekende klassiekers bij elkaar, maar in het totaal vloeiden er om en bij de tweehonderd liederen uit zijn pen. Je kunt dan ook moeiteloos twintig onbekende parels uit zijn oeuvre distilleren. Dat zal ik maandelijks doen. We sluiten het jaar af met Orly uit 1977 (voor €0,99 te grabbel op iTunes).

• “Ils sont plus de deux mille, et je ne vois qu’eux deux.” Brel neemt de luisteraar bij de hand en voert hem naar het vliegveld van Orly waar een man en een vrouw temidden van een grote menigte reizigers op hartstochtelijke wijze afscheid nemen. Of dat toch proberen. De twee lichamen laten elkaar los en terwijl ze dat doen verscheuren ze elkaar, om meteen daarna terug te versmelten. Deze trage afscheidsdans gaat op en neer als de getijden van de zee, tot de man plots vlucht zonder om te keren. “Et puis il disparaît, bouffé par l’escalier.” De vrouw blijft achter, als van de bliksem getroffen. Ze heeft al meerdere mannen verloren, maar op dat moment verliest ze de liefde. “Et nom de Dieu c’est triste Orly le dimanche, avec ou sans Bécaud”, zingt Brel in het refrein, een met een krachtige vioolpartij gemaquilleerde knipoog naar een hoopvol lied van “monsieur 100.000 volts” dat ook in Orly speelt.

• Orly lijkt de soundtrack van een film die zich afspeelt op je netvlies. “Je suis là et je la suis”, speelt Brel met de Franse taal, en samen met hem volg je de dame op de voet... en op het hart. Tragiek ten top gedreven, die door de sobere muzikale omkadering perfect in evenwicht blijft en je hart en ingewanden overhoop haalt. Zijn stem, aangetast door de kanker, is lager geworden, en heeft zo mogelijk nog aan dramatische kracht gewonnen. De schitterende tekst komt door de geniale dictie van de zieke zanger helemaal tot zijn recht. Orly is een van de aangrijpendste liederen die Brel ooit schreef.

• De clip bestaat niet, maar als u het niet kent, het lied is te mooi om het niet te kennen. Dus deze niet altijd even geslaagde you-tube-projectie.

• En deze opmerkelijke cover van het mij niet bekende Electrod. Prachtig! Een ontdekking.

Allerlei soorten inkt: de debuutroman van nobelprijswinnaar Le Clézio

Exact 45 jaar vooraleer hij de Nobelprijs zou ontvangen, bestormde de 23-jarige J.M.G. Le Clézio op eigengereide wijze de letteren.

• Adam Pollo is een jongeman die om mysterieuze redenen een villa aan de Zuid-Franse kust kraakt. Is hij ontsnapt uit het leger of uit een gekkenhuis? De man is in ieder geval een buitenstaander die nauwkeurig de wereld observeert. “Adam sloeg (de mensen) verstrooid gade alsof er geen enkel logisch verband bestond tussen hen, hun geluiden of bewegingen en hem”. Een vreemdeling in de trant van Camus’ beroemde existentialistische antiheld. “Hij zou iemand kunnen vermoorden en tot de guillotine veroordeeld worden”, lees je niet zomaar, maar het is slechts een van de ontelbare mogelijkheden die door Pollo’s hoofd schieten. Le Clézio verkent Camus’ vervreemding breder, en schurkt dichter aan bij Sartres roman Walging (1938).
• Vanuit het hoofd van Pollo beschrijft Le Clézio de mensen, de zee, de aarde en haar bewoners alsof het een welhaast wetenschappelijk experiment betreft: uiterst precies, objectief, onbewogen en afstandelijk. Nu en dan ontploft die strikte werkelijkheidsweergave plots, en verandert een supermarkt in “stuiptrekkende verschuivingen van benen en heupen” en ronken “de twee doorlopende zaaltjes als motoren”. Eensklaps verbeeldt Polo zich te bevinden “in een stalen huls, in de cilinder van een motorfiets” en lijkt hij gevangen te zitten “tussen vier metalen wanden, met, verduistering, geweld, explosies, benzine, en vlammen.”
• Die groteske markeringen onderlijnen alleen maar hoe net als in de ogen van Sartres held Antoine Roquentin de dingen voor Adam Pollo gaandeweg hun herkenbare, vertrouwde schijn en instrumentele waarde verliezen, en de werkelijkheid verandert in absurde materie die bij hem evenwel geen angst noch walging oproepen. Voor Pollo is het allemaal volstrekt eender, een onverschilligheid dit dan weer eerder aanleunt bij Camus’ held Meursault uit De Vreemdeling (1942).
• In een ander hoofdstuk krijgt die vervreemding een expliciet kafkaïaanse invulling, zeker wanneer Adam bij het doden van een rat eventjes zelf in rat dreigt te veranderen. Weer wat verder, presenteert Le Clézio een koele nouveau-romancier-achtige beschrijving van de werkelijkheid à la Robbe-Grillet waarin geen plaats is voor psychologische ontwikkeling, personages of een intrige. Gelukkig keert Pollo telkens terug naar het vertellen van “verhaaltjes”.
• Diezelfde werkelijkheid krijgt nu en dan ook een Pereciaanse invulling wanneer Pollo flarden gesprek verzamelt, lijstjes samenstelt en dingen opsomt. Nog wat bladzijden verder gluurt Borges om de hoek. “Misschien waren er, op dit uur, vierduizend op vijfduizend adams, zonder mogelijke vervalsing, onderweg in de stad.” Een mens is alle mensen, alles vervloeit in elkaar. Een idee dat meermaals terugkomt.
• Een proces-verbaal is juridisch gesproken een objectieve weergave van de werkelijkheid. Deze roman van Le Clézio toont aan hoe onmogelijk die opgave is: de werkelijkheid bestaat niet buiten de subjectiviteit van de beschrijver en taal kan alles zeggen, ook datgene wat niet waar is. Le Clézio’s taal verwart de lezer, maar het einde toont duidelijk aan dat de (literaire) taal net de inzet van dit boek is.
• Proces-verbaal is helemaal niet de adolescentenroman waarvoor hij in de flaptekst versleten wordt, maar een erg intellectueel en bijgevolg niet altijd even meeslepend boek dat evenwel een interessante en mature intrede in de letteren is. Deze roman is het debuut van een schrijver die veel gelezen heeft, en zijn pen bij wijze van meesterproef in allerlei soorten inkt doopt: de taal van de existentialisten, van de nouveau-romanciers, van Borges, Kafka en Perec. Le Clézio’s hoogstpersoonlijke, bevreemdende literaire verkenning van alle mogelijkheden dwingt respect af, en bewijst dat ambitieuze schrijvers heel vaak ook ambitieuze lezers zijn.

• J.M.G. Le Clézio (1940) groeit op in Nice en heeft zowel de Franse als de Mauritiaanse nationaliteit. • Proces-verbaal wint in 1963 meteen de Prix Renaudot. • Halverwege de jaren ’70 laat hij de vormelijke zoektocht die zijn romans kenmerkt, varen voor meer persoonlijke boeken met veel aandacht voor vreemde culturen. • Hij wordt algemeen beschouwd als een van de voorlopers van het multiculturalisme. • Le Clézio schreef een vijftigtal romans en essays en won in 2008 de Nobelprijs voor literatuur. Dit stuk verscheen eerder in Knack. J.M.G. Le Clézio, Proces-verbaal, De Geus, vertaald door Thérèse Cornips, 259 blz., ISBN 978 90 445 1466 7.

Kopenhagen 2009. Franquin 1976

"Heren, ik ben er zeker van dat u er verkeerd aan doet verhitte betogen af te steken. Ze kunnen alleen maar de sfeer afkoelen."

(Franquin, uitspraak van Le maire de Champignac/De burgemeester van Rommelgem in Spirou et les petits formats/Robbedoes en de Bobbelmannen, 1976)

Maltête van de maand (7): verschoning!

René Maltête

Francofilie op de kansel: "Lezen als levenskunst"

Een tijdje terug sprak ik in een kleine protestantse kerk in Delft, op enkele meters van de plek waar Willem van Oranje in 1584 werd vermoord. De uiterst sympathieke organisatoren droegen me op om van op de kansel te spreken. Rosa Lindenburg schreef een mooi verslag van deze lichtelijk onvergetelijke avond in Delft. Ik geef het hier bijna integraal weer.

• Voor deze vijfde Franse avond had de kerkenraad de Vlaamse auteur Bart Van Loo (1973) uit Antwerpen uitgenodigd. Om en bij de zeventig personen kwamen luisteren naar zijn lezing "Parijs retour. Lezend door Frankrijk".

• Een francofiele Vlaming op de preekstoel van de Waalse Kerk, de kerk van het hooghouden van Franse taal en cultuur. De twee hadden elkaar wel gevonden al was het een merkwaardig schouwspel deze blonde, levendige, heftig gesticulerende en sportief geklede wervelwind binnen het kader te zien van een statige protestantse preekstoel. Zelf vond hij dit omhulsel de meest vreemde plek waar hij ooit gesproken had. En spreken deed hij over zijn boek Parijs Retour, een literaire reisgids voor Frankrijk. (...)
• "Parijs retour" duidt op Parijs als het centrum van de literaire wereld van die tijd waar provincialen naar toe reizen om carrière te maken om dan weer terug te keren naar het platteland en ook als centrum voor Bart Van Loo zelf bij zijn literaire pelgrimstochten waarbij hij de schrijvers volgt in hun werken en hun geleefde levens. Hij verleidt ons met zijn enthousiasme tot een reis door de tijd en geografie van Frankrijk. Niet voor niets verbindt Van Loo vanaf het begin zijn eigen leven wanneer hij in Parijs is, met die van de verschillende schrijvers die hier als jongeman het gingen maken. Ondertussen leer je heel wat van het verborgen Parijs en platteland. Van Loo heeft zelfs kaarten en adressen, dus het boek is ook heel bruikbaar als praktische reisgids.
• Het meest boeiende van deze schrijver is zijn ‘savoir vivre’ dat zich uit in zijn sprankelend taalgebruik, zijn ommetjes letterlijk en figuurlijk en zijn verleidkunst lezen te verheffen tot een levenskunst. Hij prijst de passie als wezenlijk voor de mens, zoals hij Balzac aanhaalt.
• Wat heerlijk moet het geweest zijn om leerling te zijn bij de lessen van Van Loo, waar zijn nog zulke leraren Frans? Waar krijgen ze in Nederland nog de kans zich zo met hartstocht in te zetten voor de Franse literatuur? Hij maakt iedereen tot francofiel en lezer. Namens de kerkenraad bedankte M. La Rivière hem voor de inspirerende lezing die hem ambassadeur en bruggenhoofd maakt voor de Franse cultuur en literatuur in het Noorden, sinds de zestiger jaren in Nederland zo afgekalfd.
• Het is bepaald ook de moeite waard de website bartvanloo.info te bezoeken en dan te ontdekken, wat tijdens de lezing ook al te merken was: Van Loo houdt van lekker eten, buitenissige recepten, en erotiek. Eten staat centraal in zijn vorig jaar uitgekomen boek Als kok in Frankrijk. Literaire recepten, culinaire verhalen. Erotiek en literatuur zijn de onderwerpen -vast weer in verrassende verbanden- in zijn volgend jaar te verwachten boek .

Rosa Lindenburg

(Bij deze nogmaals mijn dank aan de gastvrijheid van de Waalse kerkgemeenschap uit Delft, in het bijzonder J.W.M. La Rivière, bvl).



Bijzondere beelden: Henry Bauchau bedankt de Vlaamse vertaler Kris Lauwerys

Bij de uitreiking van de eerste Prix Henry Bauchau op 12 december 2009 aan Kris Lauwerys voor zijn vertaling van Le boulevard périphérique (Maalstroom) is de 96-jarige Bauchau zelf dankzij een videoboodschap aanwezig in Brussel. De zichtbaar vermoeide, maar heldere auteur dankt de 37-jarige vertaler op een hartelijke en ontroerende wijze.

• De bijzondere beelden werden mij overhandigd door Myriam Wathée-Delmotte, uitmuntende specialiste van het oeuvre van Bauchau en verantwoordelijke voor het Fonds Henry Bauchau van de UCL.

• Jacques De Decker loofde de vertaling van Kris Lauwerys. Zijn uitgever Harold Polis (Meulenhoff-Manteau) glunderde. De auteurs François Emmanuel en Pierre Mertens feliciteerden uitgebreid de Vlaamse vertaler.

• Meer info over de Prix Henry Bauchau vindt u hier en daar. Voor een bespreking van Maalstroom klikt u zich naar deze plek.

• Foto boven: Henry Bauchau

• Foto onder: Kris Lauwerys

"Als ik groot ben, koop ik een klas om erin te spelen". Le Petit Nicolas wordt 50!

Het mag een wonder heten dat niemand in Frankrijk bij 'Le petit Nicolas' aan president Sarkozy denkt. Het bewijst de kracht van het personage dat in 1959 aan het brein van René Goscinny (ook al tekstschrijver van 'Asterix' en 'Lucky Luke') en tekenaar Jean-Jacques Sempé is ontsproten. Vandaag maakt de kleine lolbroek ontegensprekelijk deel uit van het Franse collectieve geheugen en heeft hij een aardig stuk van de wereld veroverd: tien miljoen verkochte exemplaren in dertig verschillende landen.

• Pedagogisch martelinstrument
• Ik las 'De kleine Nicolaas' voor het eerst toen ik een jaar of vijftien was. Moeilijk was dat niet, maar veel vond ik er niet aan. Het leek me nogal kinderachtig. Tegelijk ploegde ik door 'Le Petit prince' van Saint-Exupéry, en daar was mijn verdict even genadeloos. Jaren later ben ik daarop teruggekomen. Het is dan ook bon ton om te stellen dat 'Le petit Nicolas' vooral spek is voor de bek van volwassenen.
• Ik durf dat te bestrijden. Heel wat van mijn Franse vrienden verslonden als jonge snaken de boeken van Goscinny en Sempé en beweren zelfs dat ze toen voor het eerst het idee hadden dat ze 'literatuur' lazen. Het is logisch dat moedertaalsprekers de finesses begrijpen die je als buitenlander op dezelfde leeftijd ontgaan. Dat geldt zeker voor de poëzie en filosofie van Saint-Exupéry, maar ook voor de fijnzinnige humor van Goscinny.
• Literatuur is meer dan louter begrijpen wat er letterlijk staat. Dat eenvoudige inzicht vormt de achilleshiel van literatuur in het vreemdetalenonderwijs. Saint-Exupéry, René Goscinny, maar ook iemand als Guy de Maupassant behoren tot de Franse schrijvers die veel zeggen met weinig woorden en wel eens als pedagogische martelinstrumenten worden gehanteerd.

• Geen interpratie, maar beschrijving
• Wat is er eigenlijk zo bijzonder aan 'Le petit Nicolas'? Goscinny vertelt het verhaal vanuit het standpunt van Nicolaas, en doet dat treffend. Hij opteert voor beschrijving en niet voor interpretatie, voor een chronologische en geen psychologische logica. "Vorige week was het thuis niet erg leuk, omdat mama steeds zenuwachtiger werd, en papa ook, en op een keer ging papa zelfs weg en hij sloeg de voordeur achter zich dicht, maar hij kwam meteen weer terug omdat het regende." De lezer begrijpt perfect wat er niet gezegd wordt, en geniet van het kikvorsperspectief waarmee Goscinny de wereld van de grote mensen fijntjes beschrijft.
• Beter dan wie ook heeft de auteur begrepen dat kinderen in hun bewoordingen ten prooi vallen aan bijzondere associatieve vermogens, en dat een ongeschifte weergave hiervan heerlijk om lezen is. Nicolaas' vriendje Odo had "reusachtige revolvers met kolven van hetzelfde soort been als de poederdoos die papa voor mama had gekocht nadat ze ruzie hadden gehad over het gebraden vlees dat te gebraden was maar mama zei dat dat kwam omdat papa te laat thuis kwam."
• Goscinny slaagt er bovendien in om enkele onvergetelijke creatuurtjes uit zijn pen te laten vloeien. Nicolaas' dikke kameraad Alcestus die de hele tijd eet, de rijke Godfried die "een zwembad heeft in de vorm van een nier", en natuurlijk Agnanus: "het lievelingetje van de juf, hij is geen erg goede kameraad, en we slaan hem niet vaak, omdat hij een bril draagt." Die uitgekiende epitheta komen geregeld terug en dat sorteert onmiskenbaar een humoristisch effect.
• Met zichtbaar plezier speelt de auteur zijn geliefde stereotiepjes vevolgens tegen elkaar uit. "Wij krijgen op oudejaarsavond oma, mijn tante Dorothea en oom Eugène", zegt Nicolaas. "Wij krijgen witte worst en kalkoen", antwoordt Alcestus zonder verpinken. Dat alles wordt nog grappiger omdat Goscinny die woorden in de mond legt van kinderen die luisteren naar eeuwenoude namen van heiligen, kerkvorsten en koningen.
• De vriendjes raken meer dan eens slaag. Er wordt veel gevochten in deze verhalen, een beetje zoals in het dorp van Asterix, die andere geestelijke zoon van Goscinny: veel vuistslagen, wel weinig vis hier, en uiteindelijk is iedereen weer dikke vriendjes. Obelix wordt zelfs bijna letterlijk geciteerd. "Rare jongen, die Agnanus" staat er wanneer het betwetertje een of andere historische datum oppert en beloond wordt met een oplawaai.

• Hartvertederende roes
• Nu de strapatsen van Frankrijks beroemdste leerling in vertaling zijn verschenen, duikelde ik mijn oude pocketjes nog eens op, en herlas in een hartvertederende roes de belevenissen van de kleine Nicolaas en droomde weg bij de tijdloze illustraties van Sempé. Hieronder nog een laatste fragment. Daarna mag u als een uitgelaten belhamel naar de boekhandel rennen.
• "Toen ik in de tuin kwam, zag ik dat papa bezig was de heg te knippen met een grote schaar. Om hem te verrassen liep ik zonder geluid te maken naar hem toe, en ik blies heel hard op mijn trompet. Papa gaf een schreeuw, maar niet vanwege de trompet. Hij schreeuwde omdat hij met de schaar in zijn vingers had geknipt."

De vertalingen zijn bij Atlas verschenen: 'De kleine Nicolaas', 'De vakanties van de kleine Nicolaas', 'Nieuwe avonturen van de kleine Nicolaas' en 'Meer nieuwe avonturen van de kleine Nicolaas'. Vertaling: Marijke Koekoek.

50 jaar "Le petit Nicolas": filmpje met Goscinny en Sempé

Le Petit Nicolas wordt vijftig, en dat wordt op bleu.blanc.rouge gevierd. Over enkele dagen sta ik even stil bij de avonturen van de heerlijke Franse belhamel, maar nu serveer ik alvast een filmpje waarin René Goscinny en Jean-Jacques Sempé zelf doorbomen over hun geestelijke zoon.

Polanski en Zwitserse minaretten

Babouse

assigner qq'un à résidence = iemand huisarrest opleggen

Koen Fillet wikt en weegt de woorden van Lodewijk XIV

Op zoek naar een leuk cadeautje voor onder de kerstboom? Wel bij deze: Petit inventaire des citations malmenées (Paul Desalmand et Yves Stalloni), een verzameling van beroemde citaten die verkeerdelijk aan iemand zijn toegewezen. Een heerlijk boekje voor intellectuelen en wijsneuzen die elkaar de loef willen afsteken.

• Enkele legendarische voorbeelden:

• "Paris vaut bien une messe" (Henri IV)
• "L'état c'est moi? (Louis XIV)
• "Après moi le déluge" (Louis XV)
• "Qu'ils mangent de la brioche" (Marie-Antoinette)

Maar hebben zij dat eigenlijk ooit wel echt gezegd. Koen Fillet raakte geïntrigeerd en belde me op om over enkele van die uitspraken door te bomen (Feiten en Fillet, Radio 1). U kunt het gesprek hier herbeluisteren.

"O Vermiljoenen spleet!" op eBay (voor het goede doel)

Moleskine is het boekje dat in talloze bekende binnenzakken – van Hemingway tot Chatwin en Picasso – de wereld afreisde. Ter gelegenheid van de lancering van de gloednieuwe FOLIO collectie, de grote A4 & A3 broers van het klassieke boekje, vroeg Moleskine creatief Antwerpen om enkele bladzijden van zo'n nieuwe Folio in een origineel jasje te steken.

• Die vraag belandde op tafel bij Willem van Zadelhoff, Jan Verheyen, Ruth Lasters, Jan Vanriet, Maarten Inghels, Yurek Onzia, Felix Van Groeningen, Joke Van Leeuwen, Ruth Lasters... en werd ook aan mij gesteld.
• Ik schreef eigenhandig de eerste zinnen van mijn nieuwe boek O vermiljoenen spleet. Seks, erotiek en literatuur en plakte er ook wat gravures bij. Moleskine maakt er onderstaand filmpje over. Het definitieve resultaat kunt u begin februari uiteraard in het boek zelf lezen.
• De volledige Moleskine wordt momenteel geveild op e-Bay. De opbrengst gaat naar het goede doel (Centrum voor Basiseducatie Antwerpen). U kunt zelf ook bieden tot 7 december (16 uur).

Bart Van Loo from trackthemoleskine on Vimeo.