TVlivre: nagelnieuw online boekenprogramma

Chers visiteurs francophones: cliquez ici.

Veel leesplezier, enige poëzie en een scoop: dat is het begin van TVlivre. Eerst enige woorden, daarna de eerste drie afleveringen. U kunt ook meteen naar de beelden klikken: ze staan hiernaast netjes op een rijtje.

• Er wordt al jaren geschreven en gedebatteerd over een boekenprogramma op de openbare zender. Werkgroepen denken lang na, belastinggeld wordt geïnvesteerd, programma’s gelanceerd en weer afgevoerd. En dan begint men weer van voor af aan. Blijkbaar is een literair programma aartsmoeilijk om te maken*... Dat wou ik wel eens aan den lijve ondervinden. Op kleinschalige wijze weliswaar. Mijn budget is onbestaande en mijn technische mogelijkheden beperkt, ik heb geen professionele studio, noch een visagiste. Enkel een laptopje. Dus het beeld en de klank zullen niet optimaal zijn, en afhankelijk van de zon zal ik er bleek of heel bleek uit zien. Maar misschien kunnen bevlogenheid en enige deskundigheid een en ander goedmaken.
• Wat mag u verwachten? Korte bijdragen over schrijvers en hun boeken. En voorleessessies van bijzondere gedichten of opmerkelijke bladzijden uit romans, telkens gelardeerd met wat commentaar. Filmpjes waarbij u steeds een doorverwijzing vindt naar een tekst terzake die dieper op de materie ingaat. Meestal zal ik putten uit de mij dierbare Franse letteren, hoewel ik me het recht voorbehoud om net als op deze blog af en toe overspel te plegen.
• Van wal steken doe ik met volgende drie items:

1. Een ode aan Alexandre Dumas, die u mag zien als een eerbetoon aan het leesplezier, het wonder waarmee alles voor mij ooit begon, en dat ook vandaag nog onverminderd de motor blijft van mijn bezigheden.
2. Uit de vertaling die Koen Stassijns ons onlangs bezorgde van een selectie gedichten van Victor Hugo, pikte ik er eentje uit dat me na aan het hart ligt. Ik leg uit waarom Hugo het schreef, wat het zo bijzonder maakt, en lees het gedicht aansluitend voor aan de Seine in Parijs.
3. Tot slot ben ik blij u meteen een mooie scoop te kunnen bezorgen. Onlangs werden twee brieven teruggevonden in de Antwerpse Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience. Ze bleken van Victor Hugo te zijn. Een unieke vondst. Samen met conservator Steven Van Impe maakte ik een transcriptie en publiceerde ik een artikel in het aprilnummer van het cultuurblad Streven om deze gebeurtenis te duiden. De aflevering van TVlivre reconstrueert ter plekke de vondst en vertelt over de historische sensatie die hiermee gepaard gaat.

• Dumas en Hugo? Oude, onleesbare knarren, zult u zeggen. Niets is minder waar. Hun oeuvre blijft glanzen tot vandaag, en dat probeer ik bij het begin van TVlivre duidelijk te maken. Enig respect voor de klassiekers lijkt mij een evidentie als je van literatuur houdt. Maar wees gerust: binnenkort probeer ik ook jonge leeuwen voor de camera te krijgen.
• Veel leesplezier, enige poëzie en een scoop: dat is het begin van TVlivre. Ik hoop dat het een mooi begin mag zijn**.

* De regionale zenders ATV en RTV bewijzen nochtans al enkele jaren dat een sober boekenprogramma niet veel geld noch tralala hoeft te kosten.

** Voortaan mag u geregeld een aflevering verwachten, maar mijn gewone blogactiviteiten lopen natuurlijk ook verder. Elke week een nieuw item, zoals u het gewoon bent. Nu eens een filmpje, dan weer een tekst... En zo blijven we bezig.

• Foto bovenaan: Coraline Soulier.

TVlivre: unieke brieven van Victor Hugo gevonden in Antwerpen

Onlangs werden in de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience in Antwerpen twee unieke brieven teruggevonden van Victor Hugo. TVlivre reconstrueert de vondst ter plekke en heeft het over de historische sensatie die hiermee gepaard gaat.

De verspreking "Hoe kan men brieven terugvrienden in een bibliotheek?" was te mooi om ze om ze weg te knippen.

• Als het filmpje niet werkt, klik dan hier.
• Achtergrondinformatie in De Standaard.
• Samen met conservator Steven Van Impe publiceerde ik een artikel in het aprilnummer van het cultuurblad Streven om deze gebeurtenis te duiden. De Franse vertaling van die tekst kunt u hier lezen.
• En alle scans, transcripties en vertalingen vindt u op de site van de Erfgoedbibliotheek.

TVlivre: Een gedicht van Victor Hugo

Koen Stassijns vertaalde onlangs een selectie uit Hugo's gedichten. Een aanrader. In deze reportage van TVlivre heb ik het over het bekende gedicht Demain dès l'aube à l'heure où blanchit la campagne (Voor dag en dauw als licht al aanbleekt op het lover) en lees ik gedicht voor aan de oevers van de Seine in Parijs.

• Als het filmpje niet werkt, klik dan hier.

• In deze tekst vindt u meer informatie over de vertaling van Koen Stassijns die u hier kunt bestellen.

TVlivre: Alexandre Dumas, of een ode aan het leesplezier.

Deze aflevering van TVlivre is een ode aan Alexandre Dumas, die u mag zien als een eerbetoon aan het leesplezier, het wonder waarmee alles voor mij ooit begon, en dat ook vandaag nog onverminderd de motor blijft van mijn bezigheden.

• Als het filmpje niet werkt, klik dan hier.

• Meer informatie over de historische romans van Alexandre Dumas kunt u hier lezen.

Deux lettres de Victor Hugo retrouvées à Anvers

Il avait pris, comme ça, sans y penser, un livre mince sur l’étagère et l’avait ouvert. Son regard était alors tombé sur une écriture griffonnée presque illisible. Deux lettres qui heureusement étaient signées d’initiales mondialement connues. Aucun doute possible : les lettres étaient de Victor Hugo. Steven Van Impe sentit son cœur de conservateur battre plus fort. Il téléphona aussitôt à Bart Van Loo, qui, pour son livre Paris-Retour avait non seulement étudié l’œuvre de Hugo mais avait aussi voyagé dans ses traces. Peu de temps après, ils étaient assis ensemble, penchés sur cette trouvaille miraculeuse.

• Vous pouvez lire la suite ici.
• Si vous comprenez un peu le néerlandais, ce petit film pourra vous intéresser (l'histoire de la trouvaille).
• Les transcriptions, les versions scannées et d'autres détails vous attendent sur le site de la Bibliothèque Hendrik Conscience.

Brel van de maand (1): "Tango funèbre"

Brel zou dit jaar tachtig geworden zijn. De bekende Belg schreef makkelijk een twintigtal alom gekende klassiekers bij elkaar, maar in het totaal vloeiden er om en bij de tweehonderd liederen uit zijn pen. Je kunt dan ook moeiteloos onbekende parels uit zijn oeuvre distilleren. Dat zal ik dit jaar voortaan maandelijks doen. Hieronder alvast tekst en uitleg bij Tango funèbre uit 1964 (voor €0,99 te grabbel op iTunes). En het lied zelf natuurlijk.

• Tot drie keer toe geeft Brel het woord aan een personage dat zich zijn dood probeert voor te stellen. Van het scherpzinnige Le Moribond (1961) en het naar de keel grijpende Le dernier repas (1964) tot het weinig bekende, en pessimistische Tango funèbre. De held van dit lied beeldt zich in hoe zijn nabestaanden na het plengen van enkele valse tranen zijn huis zullen doorzoeken (“Ah! Je les vois déjà”). Hoe zijn vrouw zich zal storten in de armen van een ander. Terwijl hij nog springlevend is, ziet hij al hoe de lijkkist definitief zijn gebeente zal omsluiten.

• Deze wervelende tango van dood en leven, van grandeur en kleinheid eindigt met een typische, krachtige breliaanse uithaal. Als de man dat bij leven allemaal beseft, hoe durft de goegemeente hem dan vragen om alleen maar water te drinken, de meisjes met rust te laten, geld te sparen en leve de koning te roepen? De dood inspireert de held (die plots heel erg op Brel lijkt) dan ook om het leven tot in de kleinste details en verlangens te beleven. Tango funèbre is een onverwachte en originele oproep tot ongebreidelde levensvreugde.

• Hieronder een dampende live-versie uit 1964.

• Als het filmpje niet werkt, klik dan hier.

• Meer informatie vindt u in de special die Knack aan Brel wijdt naar aanleiding van de tachtigste verjaardag van zijn geboorte.

Charmant kattenboek van Philip Freriks, ook een aanrader voor francofielen!

Philip Freriks is in zekere zin de Patrick Poivre d’Arvor van Nederland. Beide heren zijn of waren bijzonder populaire nieuwsankers (PPDA werd onlangs op pensioen gestuurd) en schrijven in hun vrije tijd boeken. PPDA schrijft vooral romans, Filip Freriks ontwikkelde zich de voorbije jaren tot een van onze meest vooraanstaande francofielen met boeken als Gare du Nord en De Meridiaan van Parijs. In Vlaanderen is hij vooral bekend als presentator van het “Groot Dictee der Nederlandse taal”. Alles wat deze belezen gentleman doet, doet hij met stijl.

In Les Chats de Lilli/De katten van Lili schudt Freriks een aantal opmerkelijke kattenbiografietjes uit zijn pen, meestal van poezen die hij zelf gekend en eigenhandig gestreeld heeft. Het is net die persoonlijke betrokkenheid die van dit boekje zo’n aardige lectuur maakt. Freriks houdt van katten en hij kent de beestjes. Liefde is het begin van alle kennis.

Maar daar blijft het niet bij, hij slaagt er bovendien in om een smakelijke dosis, overwegend Franse, cultuurgeschiedenis in zijn verhalen te verweven. Van de katten van Guy de Maupassant via de poezenpoëzie van Charles Baudelaire tot de feliene hebbelijkheden van Théophile-Alexandre Steinlen: u komt het allemaal spelenderwijs te weten. Kunstenaars en schrijvers laten zich maar al te graag omringen met katten. Hun ongrijpbare charme blijkt een onstilbare bron van inspiratie.

Ik profiteer van de gelegenheid om de door Freriks geciteerde kattenverzen van Baudelaire aan te halen (in de mooie vertaling van Petrus Hoosemans): "Terwijl mijn vingers, vrij in hun vertier, / je kop en rekbaar rugje strelen / en mijn hand dronken wordt van plezier / met jouw geladen lijf te spelen, / verschijnt mijn vrouw mij voor de geest. Precies / als jij blikt zij verkild, lief dier, / doordringend, snijdend, splijtend als een spies.”

En zo bevat deze bundeling teksten heel wat schoonheid en waarheid. Les Chats de Lili/De katten van Lili is een bekoorlijk, humoristisch en erg lezenswaardig boek dat bovendien opgefleurd wordt met beeldige kattenportretten van Lilli Freriks. “Onze geslobkousde medewandelaars” (Gerrit Komrij) vinden in Freriks en Freriks liefdevolle en getalenteerde diplomaten. Je zult de beestjes niet horen klagen. Miauw!

Philip en Lili Freriks, Les Chats de Lili/De katten van Lili, Uitgeverij Conserve, 2009.

Foto: Frits van den Assem

Frankrijk: drie boeken en de Marseillaise

Twee weken nadat hij Frans kampioen boksen werd, kreeg de 17-jarige sans-papiers Sharif Hassan Zadeh een verblijfsvergunning voor één jaar uit handen van Eric Besson, minister van integratie. Of het door hulporganisaties fel bekritiseerde integratiebeleid nu meteen over de hele lijn wat menselijker zal worden, mag gehoopt, maar vooral betwijfeld worden. Het lijkt er vooral op dat de minister met een gouden glimlach een kampioen beloont voor de camera's, en dat het lang niet zeker is dat hij dezelfde houding zal aannemen tegenover talloze welwillende, maar anonieme papierlozen.

De minister gaf de nagelnieuwe kampioen vier symbolische cadeautjes: Les trois mousquetaires van Alexandre Dumas, Le petit prince van Saint-Exupéry, de Fables van La Fontaine en een partituur van de Marseillaise. Bloemkool met witte saus wordt in het Frans dus vertaald als drie boeken en een lied.

Het leven en de dood op de tast: de nieuwe Modiano

Een roman vol trefwoorden als "wegwijzer" en "stuurloosheid"? Dat moet de nieuwe Modiano zijn!

• Het is ondertussen veertig jaar geleden dat Patrick Modiano de Franse literaire scene verraste met De plaats van de ster. In dit verhaal graaft de verteller op geheimzinnige maar intrigerende wijze in het verleden, een literaire tactiek die ondertussen als zijn handelsmerk wordt beschouwd. De roem volgde in 1978 met De straat van de donkere winkels dat hem de Prix Goncourt opleverde. In dit verhaal valt de moeizame zoektocht van het hoofdpersonage, iemand met geheugen-verlies, naar zijn ware identiteit perfect samen met de sfeer en structuur van een thriller. Auteurs als Peter Handke en Milan Kundera riepen zich uit tot grote bewonderaars. De Franse auteur bouwde een consequent oeuvre uit dat verder meesterwerkjes bevat als het broeierige Zondagen in augustus (1986) en het autobiografische Stamboek (2005).

• In zijn recentste roman In het café van de verloren jeugd richt Modiano zijn vizier op Louki, een jonge vrouw die als een schim door Parijs dwaalt, op zoek naar zichzelf. “Ze wilde ontsnappen, steeds verder vluchten, radicaal breken met het gewone leven – om vrij te kunnen ademen”. Het verhaal van Louki doet in dat opzicht veel denken aan de (helaas te weinige bekende) psychologische romans van Georges Simenon. De lezer bekijkt Louki’s ontsnappingspogingen door de ogen van vier personages. Een toevallige passant in een café, haar wettelijke echtgenoot, de privé-detective die door deze laatste wordt ingehuurd wanneer ze het hazenpad kiest, en tenslotte haar minnaar Roland die haar uiteindelijk ook verliest.

• Jaren later keert Roland terug naar de plekken waar hij met Louki ronddwaalde. Van de referentiepunten in zijn geheugen blijft niet veel over. De tijd gaat als een spons over het verleden. Modiano probeert op basis van enkele raadselachtige details vanuit het quasi niets toch tot iets te komen. “In dit leven, dat soms veel weg heeft van een braakliggend terrein zonder wegwijzers, zou je tussen alle vluchtlijnen en verloren horizonnen een paar aanknopingspunten willen vinden en een soort kadaster opstellen, om niet langer het gevoel te hebben dat je stuurloos rondzwerft”, legt Modiano de privé-detective in de mond. De woorden “kadaster”, “aanknopingspunt”, “wegwijzer” en “stuurloos” zijn typisch voor Modiano. Om toch maar een houvast te hebben, smokkelt hij talloze straatnamen, telefoonnummers en boek- en liedjestitels zijn verhaal binnen. Zo spint hij kleine bijzonderheden tot een verhaal waarin Louki op aangrijpende wijze verloren loopt.

• Als vanouds offreert hij de lezer het haast topografische verslag van een literaire queeste doorheen het labyrint van de verloren tijd. Dat werkt aanstekelijk. Samen met Modiano flaneer je over de hellingen van Montmartre, langs de bochten van de Seine, de mooie huizen van Auteuil en de mistige café’s van Saint-Germain. Hoe beter je Parijs kent, hoe meer je geniet. Hoe minder je Parijs kent, hoe groter het verlangen wordt het beter te leren kennen. Roland blijft doelloos ronddolen, Louki kiest voor de absolute vlucht, de andere personages verdwijnen in de meanders van de tijd. En Modiano zelf? Zoals hij in zijn vorige roman Stamboek subtiel schetst, blijkt de literatuur voor hem de juiste vluchtroute. Ook op dat punt kun je hem vergelijken met de door hem bewonderde Simenon.

• Deze boeiende strijd tegen de kracht van het vergeten is geschreven in een erg sober proza dat veel weet te suggereren, maar even ongrijpbaar is als de personages van de 63-jarige Franse auteur. Ogenschijnlijk vederlicht en toch behoorlijk melancholisch. Verwarrend en troebel, maar tegelijkertijd precies en topografisch. Meestal zijn Modiano’s romans gewoon goed, nu en dan ijzersterk. Zijn laatste roman behoort zonder enige twijfel tot de tweede categorie.

Patrick Modiano (1945) is de zoon van een Italiaanse jood en een Belgische moeder. Deze timide, teruggetrokken man veroverde het hart van de Franse lezer met zijn stuntelige, maar alleraardigste optredens tijdens de befaamde boekenprogramma’s van Bernard Pivot. Hij serveert zijn typische proza steevast in dunne, vlotlezende boeken waarmee hij zowel de Prix Goncourt als de Grand prix du Roman de l’Académie française won. Hij is onbetwistbaar een van de grootste nog levende en tegelijk populairste Franse schrijvers. (Foto: Catherine Helie/Editions Gallimard. Deze tekst verscheen eerder in Knack. De roman In het café van de verloren jeugd werd vertaald door Maarten Elzinga en uitgegeven door Querido.)

Detail

Le Pen veroordeeld tot het betalen van een stevige som geld aan zijn voormalige drukker Fernand le Rachinel.

"6,3 miljoen EUR? Dat is maar een detail van mijn financiële problemen"

(Infos Matin)